Boek 2

Primaire gegevens

Schrijver: Multatuli (Eduard Douwes Dekker)

Titel: Max Havelaar

Eerste uitgave: 17 mei 1860

 

Inhoud

Batavus Droogstoppel is koffiemakelaar. Hij is van plan om een boek te gaan schrijven over de koffiehandel als hij op een dag een oude schoolvriend ontmoet, Max Havelaar. Droogstoppel noemt Havelaar Sjaalman omdat hij nogal armoedig gekleed was en een sjaal droeg. Sjaalman vraagt hem of hij een pak manuscripten wil verwerken en uitgeven. Droogstoppel wil dit eigenlijk niet doen tot hij ontdekt dat ertussen de manuscripten ook stukken zitten die over de koffiehandel gaan. Hij laat deze stukken door een werknemer, de Duitser Ernest Stern, uitwerken. Deze maakt echter een verhaal over de ervaringen van Havelaar in Lebak in plaats van een studie over de koffiehandel. 
Stern schrijft dat Havelaar ontdekt dat de regent zijn volk uitbuit door ze meer onbetaalde arbeid te laten verrichten dan is toegestaan. Hij is hier achter gekomen door gegevens uit het archief van zijn voorganger. De resident is op de hoogt van deze gegevens. 
Droogstoppel onderbreekt Stern om ‘iets van meer solide aard’ toe te voegen. Hij geeft zijn commentaar op het verhaal over Lebak. Om meer inhoud te geven aan het boek, beschrijft hij een preek van dominee Wawelaar. Hij roept Stern bij zich als hij hem betrapt op het gebruik van poëzie en analyseert voor hem het gedicht dat hij opzei.
Stern schrijft weer verder en verteld over de belevenissen van Havelaar op Sumatra. Ook het verhaal van Saïdjah en Adinda wordt verteld. Hiermee wil worden de leefomstandigheden in Lebak omschreven. 
Havelaar klaagt de regent aan bij de resident, Slijmering. Deze wordt echter omgekocht door de regent en hij vraagt aan Havelaar de klacht in te trekken. Havelaar weigert dat en wordt overgeplaatst. Als gevolg hiervan neemt hij zijn ontslag. Hij wacht op een reactie van de gouverneur-generaal, die krijgt hij niet.
Multatuli neemt nu zelf de pen op en en stuurt Stern en Droogstoppel weg. Hij legt uit wat het doel was van zijn boek, namelijk ‘in de eerste plaats het aanzien geven aan iets dat als heilige poesaka (erfstuk) zal kunnen bewaard worden voor Max en zijn zusje, als hun ouders zullen zijn omgekomen van ellende’ en ‘in de tweede plaats: ik wil gelezen worden’.

Compositie en tijdsverloop

Het verhaal verloopt niet chronologisch en er is sprake van vele flashbacks. Het verhaal speelt zich af rond 1860 en er verlopen ongeveer 2 maanden. 

 

Ruimte

Het verhaal speelt zich af in Amsterdam en Nederlands-Indië. Multatuli beschrijft tot in detail de omgeving in Nederlands-Indië, waaruit blijkt dat de natuur ontzettend mooi is. In Nederlands-Indië speelt het verhaal zich af in Lebak in Java en het verhaal van Saïdjah en Adinda vindt plaats in Badoer. 

 

De wijze van vertellen

Het verhaal wordt verteld volgens de ik-vertelwijze vanuit drie personages: Droogstoppel, Stern en Multatuli zelf. 

 

Thema

Kolonialisme

 

Personages

Max Havelaar heeft als doel de uitbuiting van het volk in Nederlands-Indië aan het licht brengen. Max Havelaar is dapper, rechtvaardig, eerlijk, vlug van begrip en intelligent. Max Havelaar is de held in het verhaal en wilt het goede doen, maar wanneer hij de uitbuiting aan het licht probeert te brengen, wordt hem de mond gesnoerd en wordt hij overgeplaatst.

Batavus Droogstoppel is makelaar in koffie en een oude bekende van Max Havelaar. Hij maakt zich voortdurend belachelijk bij de lezer en komt erg dom over. Verder is hij ook gierig. Batavus Droogstoppel is een goed voorbeeld van egocentrisme en corruptie en dus de onrechtvaardigheid die Max Havelaar beschrijft.

Stern is een Duitser die in opdracht van Droogstoppel een boek over de koffie-industrie zou schrijven. Echter heeft hij dit niet gedaan en schrijft hij over Max Havelaar. 

 

 

Titel, ondertitel en motto

Titel:

"Max Havelaar" slaat op de hoofdpersoon in het boek. Max Havelaar is een held en hij is dapper, rechtvaardig en eerlijk. Hij is degene die opkomt tegen de koffieplantages in Nederlands-Indië.

 

Ondertitel:

"De Koffieveilingen der Nederlandse Handelsmaatschappij" slaat op het boek dat Droogstoppel eigenlijk liet schrijven door Stern. Stern deed dit echter niet en schreef in plaats daarvan het verhaal over Max Havelaar.

 

Motto:

Het motto in Max Havelaar is het onuitgegeven toneelspel over Lothario en Barbertje. Lothario werd veroordeeld voor de moord op Barbertje. Toen Barbertje nog in leven bleek te zijn, moest Lothario nog steeds hangen. Hij werd dus onterecht veroordeeld, wat dus overeenkomt met het onrecht wat de bevolking op Lebak wordt aangedaan.

Keuze opdracht (fragment herschrijven naar een andere tijd)

Droogstoppel, aan het begin van het eerste hoofdstuk in "Max Havelaar"

Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht N°37. Het is niet mijn gewoonte romans te schrijven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd voordat ik ertoe overging extra papier te bestellen, en te beginnen met het werk dat u, lieve lezer, zojuist ter hand hebt genomen, en dat u moet lezen als u makelaar in koffie bent, of als u wat anders bent. Niet alleen schreef ik nooit iets wat leek op een roman, maar ik houd er zelfs niet van iets dergelijks te lezen, omdat ik een zakenman ben. Al jaren vraag ik mij af waar zulke dingen goed voor zijn, en ik ben verbaasd over de onbeschaamdheid waarmee een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft te spelden, dat nooit is gebeurd, en meestal niet kan gebeuren. Als ik in mijn vak – ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht, N°37 – aan een principaal (een principaal is iemand die koffie verkoopt) een opdracht gaf waarin maar een klein gedeelte van de onwaarheden voorkwam die in gedichten en romans de hoofdzaak vormen, dan zou hij onmiddellijk Busselinck & Waterman nemen. Dat zijn ook makelaars in koffie, maar hun adres hoeft u niet te weten. 

Droogstoppel, in de tijd van nu.

Ik werk bij Nespresso, een wereldberoemd koffiemerk. Ik woon op de Lauriergracht N°37. Normaal schrijf ik geen romans, ik houd het liever bij scripties voor reclames. Het heeft dan ook lang geduurd voordat ik eindelijk eens naar de Action ging om papier te kopen en het werk te schrijven wat u zojuist heeft besloten te lezen. Dit werk is speciaal geschreven voor mijn collega's in de koffie-industrie en uiteraard George Clooney. Ik heb nog nooit een roman geschreven, of überhaupt gelezen. Ik ben een zakenman dus voor mij zijn dergelijke werken niet boeiend. Waarom bestaat het überhaupt als we tegenwoordig allemaal onbeperkt internet hebben? Het internet verteld al genoeg broodje aap verhalen, dus romans zijn naar mijn mening ontzettend overbodig. Als ik in mijn werk - ik werk bij Nespresso en woon op de Lauriergracht N°37 - in een van mijn koffiewinkels (een plek waar men koffie kan kopen) George Clooney een script zou geven waarin staat dat Douwe Egberts beter is dan Nespresso, dan zou hij mij natuurlijk zonder twijfel aanklagen. Dat is ook een koffiemerk, maar Nespresso is uiteraard veel beter dus u hoeft niet te overwegen om hun koffie uit te proberen.