Primaire gegevens

Schrijver: Thomas Olde Heuvelt

Titel: Hex

Eerste uitgave: 2013

 

Inhoud

Rond 1665 woonde Katharina van Wyler in de bossen bij het dorpje Beek, vlak bij Nijmegen. Ze was een alleenstaande vrouw met twee kinderen en hield zich volgens de dorpelingen bezig met goddeloze praktijken. Haar zoon bezweek in 1665 aan de pest, maar werd door Katharina na de begrafenis weer tot leven gewekt. Dit was het ultieme bewijs dat Katharina een heks was. Ze werd door marteling gedwongen haar weder opgestane zoon te doden, waarna haar dochter zou worden gespaard. Daarna werd ze opgehangen.
Enkele maanden daarna verdwenen alle dorpelingen. Toen zich jaren daarna weer mensen vestigden in Beek, doodde een vrouw acht kinderen en beweerde dat een vrouw uit het bos haar dit ingefluisterd had. Daarop trokken ingewijden van de Kerk het bos in. Ze naaiden de ogen en mond van de heks Katharina dicht en ketenden haar lichaam.
Maar sindsdien loopt Katharina door het dorp, duikt op in huizen en jaagt mensen angst aan met haar verschijning. In 1967 wilde men als experiment haar mond openen, maar dit mislukte. Vijf mensen vonden hierbij de dood. Sindsdien is de Noodverordening van kracht, die het inwoners verbiedt om zich in te laten met de heks, of over haar te praten met mensen van buiten.
Het is inmiddels 2012. Met nieuwe technieken wordt de heks in de gaten gehouden. Er hangen overal camera’s, en een ploegje mensen, waaronder leider Robert Grim, bemant het Hex-controlecentrum. Hex censureert alle socialmediaberichten naar buiten en levert een gesloten systeem voor de bewoners. Men leeft onder strikte gedragsregels en de Raad, met als leider de gelovige Kobus Maters, zorgt ervoor dat deze nageleefd worden.
Timo woont met zijn ouders Stefan en Jolanda en broertje Max in Beek. Timo heeft veel moeite met de regels die zeer beperkend werken. Hij wil dat Beek openbaart wat er in hun midden leeft, zodat er verandering kan komen. Timo maakt met zijn vrienden Laurens, Burak, Jules en Jelmer een reportage over de heks. Die zetten ze vooralsnog op de geheime website OYE (Open Your Eyes), die ze vanuit Nijmegen beheren. Ze verzetten een lantaarnpaal op het vaste looprondje van de heks, en filmen haar als ze hier tegenaan loopt. Dit levert hilarische beelden op.
Stefan waarschuwt zijn zoon. Hij snapt dat de jongen naar vrijheid snakt, en voelt zich schuldig dat hij ooit in Beek is gaan wonen. Maar hij beseft dat de heks een fenomeen is waarvan de krachten niet eens precies bekend zijn. Ooit ging hij met zijn vrouw een maand naar Thailand, ondanks waarschuwingen van Grim om dit niet te doen. Weg van Beek voelde hij de drang om zelfmoord te plegen. Sindsdien is hij voorzichtiger geworden.
Timo en zijn vrienden krijgen onenigheid over hoe ze verder zullen gaan. Jelmer verwijt de heks de dood van zijn vader, jaren geleden, en is erop gebrand haar pijn te doen. Hij stenigt haar, snijdt haar kleren open met een stanleymes en prikt in haar borst. Ook jut hij Timo’s hond Fledder tegen haar op. Niet veel later wordt Fledder opgeknoopt aan een hoge boom gevonden. Jelmers moeder Gemma offert etenswaren en pauwenveren aan de heks, in de hoop op Katharina’s vergiffenis voor haar zoon.
Omdat Jelmer doordraait, vertelt Timo alles aan Stefan. Ze verwijderen de website en laten alleen het filmpje van de steniging zien aan de Raad. Er volgt een proces, waarna Jelmer, Jules en Burak worden gegeseld en polderdetentie krijgen. Als ze vrijkomen, breekt Jelmer in bij Timo en laat de slapende jongen het gefluister van Katharina horen, dat hij ooit heeft opgenomen. Vanaf dan gaat alles gruwelijk mis.
Als Stefan en Jolanda thuiskomen, heeft Timo zich opgehangen en zit Max met dichtgeplakte mond en ogen naast hem. Hij is ook ziek door het eten van paddenstoelen en wordt opgenomen in het ziekenhuis in Nijmegen. Stefan is kapot van verdriet: Timo was zijn lievelingszoon. Als hij op Timo’s laptop een filmpje ontdekt waarin de vrienden het bos ingaan nadat ze de dode Fledder hebben horen blaffen, bedenkt Stefan dat Katharina Timo ook uit de dood terug kan halen. Hij vraagt haar dit, en belooft in ruil alles voor haar te doen.
De heks beveelt Stefan woordeloos haar kettingen door te knippen en mond en ogen te openen. Op het moment dat ze haar ogen opent, valt de stroom uit in Beek en begint de Apocalyps. Jolanda voelt, in Nijmegen, een schok door zich heengaan en snelt met Max terug naar Beek. Bekenaren buiten Beek plegen zelfmoord. De mensen in Beek kunnen de dorpsgrens niet uit zonder zelfmoordneigingen te krijgen. Kobus Mater pleegt zelfmoord. De dorpelingen verscheuren Jelmer, die ze ervan verdenken Katharina’s ogen te hebben geopend.
Iedereen vreest dat Katharina zich zal wreken op de Bekenaren. Ze pakt twee kinderen en loopt met hen door het dorp. Robert Grim ziet dat Katharina’s uitdrukking gelukzalig is, nu ze ‘haar’ kinderen terug heeft. Hij beseft dat het kwaad niet in haar, maar in de mensen zelf zit.
Als de heks bij Stefan in het bos een uilenbal uitbraakt met Timo’s haar erin, snapt hij dat ze zijn wens zal inwilligen. Hij snelt het dorp in, waar Katharina de kinderen op het plein heeft opgestapeld. Katharina geeft ze van bovenaf melk uit haar borst. Als Gemma een tegel naar haar gooit, vallen de kinderen dood neer. Vanaf dan is het pure waanzin. Mensen drommen samen in de kerk. De meute sleurt Stefan de kerk in, die in brand gestoken wordt. Hij vervloekt op de kansel alle inwoners en vlucht de kerker in. Zijn vrouw en zoon laat hij achter.
De Bekenaren die nog over zijn, lopen naar de Waal, waarin ze zich verdrinken. Katharina van Wyler kijkt toe, terwijl ze bezwerende gebaren maakt en huilt.
Stefan ontwaakt in zijn eigen huis. Volkomen ontzet beseft hij dat hij zijn ene kind geofferd heeft in de hoop de ander tot leven te wekken. Dan hoort hij een klop op de deur en ziet het silhouet van een jongen. Terwijl de gedaante blijft kloppen, pakt Stefan naald en draad en begint zijn ogen dicht te naaien.

 

Compositie en tijdsverloop

Hex bestaat uit twee delen en een epiloog. De delen hebben 32 getitelde hoofdstukken.

Deel 1 ‘2DAY? #steniging’ vertelt over het pesten van Katharina en de gebeurtenissen die leiden tot de steniging. Deel 2 ‘2night? #dood’ laat de gevolgen hiervan zien en eindigt met een Apocalyps. In de Epiloog is Stefan als enige inwoner gespaard gebleven.

De vertelling speelt zich af in en rond Beek, een dorp dicht bij Nijmegen. Het ligt aan de rand van de bossen, met daarin stukken genaamd het Filosofendal en de Duivelsberg. De Duivelsberg behoorde vroeger tot Duitsland en werd Wylerberg genoemd. Wyler is een plaatsje net over de grens in Duitsland. De heks heet Katharina van Wyler, of de Wylerheks. Beek is de plaats waar de bewoners gedoemd zijn altijd te blijven wonen, zodra ze de heks eenmaal hebben gezien. Nijmegen is de plaats waar verschillende personages werken of naar school gaan.

Het chronologisch vertelde verhaal start in de nazomer van 2012 en eindigt rond kerstdag, 25 december. 2012 is het jaar waarop de Maya-kalender eindigde en het eind van de wereld zou aanbreken. De brand woedt op 25 december en Stefan ontwaakt een dag (of enkele dagen) daarna, als de kerstboom al naalden verliest. De heks is al eeuwenlang in het dorp, sinds 1665, het jaar waarin ze terechtgesteld werd. Buurman Pieter van Meerten licht nieuwe bewoners in over haar geschiedenis.

 

Ruimte

Het verhaal speelt zich af in Beek, aangezien niemand Beek voor een lange tijd kan verlaten. Echter, het verhaal speelt zich ook een tijdje af in Nijmegen wanneer Max in het ziekenhuis ligt na zijn ongeluk. 

 

De wijze van vertellen

Er is een alwetende verteller, die het overzicht houdt. Als Timo denkt dat alles gaat veranderen, staat er daarna: ‘En dat zou het ook doen, alleen niet op de manier die Timo voorzag’ (p. 108). En als Stefan wordt gezien als ‘een zondebok in een zeventiende-eeuwse, bijgelovige dorpsgemeenschap’ (p. 329) volgt de opmerking: ‘en iedereen weet hoe dat soort verhalen zich ontrafelt’ (p. 329).

 

Thema

Massamysterie

 

Personages

Hoofdpersonage Katharina van Wyler, de Wylerheks, is terechtgesteld en opgehangen in 1665. Ze doolt sindsdien rusteloos rond in Beek, waar het vonnis zich voltrok. Men gaat ervanuit dat ze uit is op wraak. Katharina’s ogen en mond zijn dichtgenaaid, omdat zowel haar ‘boze oog’ als haar stem tot vervloekingen kan leiden. Een draadje aan een van haar mondhoeken is los, zodat ze zacht kan fluisteren. Ook is haar lichaam geketend. Dit weerhoudt haar er niet van om overal op te duiken: ze kan plotseling verschijnen en weer verdwijnen.

Timo de Graaf is een intelligente, naar vrijheid snakkende jongen van rond de achttien. Hij voelt zich gevangen is het dorp en probeert iets te verzinnen waardoor hij meer vrijheid kan krijgen. Hij ziet niet in dat hij speelt met gevaarlijke krachten. Pas als Jelmer ontspoort, komt hij bij zinnen en vertelt zijn vader wat er gebeurd is. Timo pleegt zelfmoord nadat hij het gefluister van de heks heeft gehoord.

Timo’s vader Stefan is arts. Hij is een redelijke man, die dol is op zijn gezin maar het meest van zijn oudste zoon houdt. Dit brengt hem uiteindelijk in de problemen. Zijn vrouw Jolanda, een cultureel antropologe, heeft een minder grote rol in het verhaal. Jolanda trekt meer naar hun jongste zoon Max, een vrolijke, ondernemende jongen.

Jelmer Holst is de zoon van Gemma. Hij haat Katharina, omdat zijn vader door haar dood is. Jelmer is wraakzuchtig en gemeen. Hij wordt vreselijk gestraft voor zijn gepest en is daarna nog wraakzuchtiger.

Pieter van Meerten woont naast de familie de Graaf. Hij is socioloog en weet veel van de geschiedenis van de streek. Pieter is kalm en rationeel. Zijn vrouw Marieke is behulpzaam en rustig.

Robert Grim is de leider van controlecentrum Hex en is slim en besluitvaardig. Hij denkt vaak andere (vrouwonvriendelijke of wrede) dingen dan hij zegt.

Kobus Mater is de gelovige leider van de Raad, die zorgt dat de Noodverordening nageleefd wordt en degenen die dit niet doen, gestraft worden. Hij is rechtlijnig, strikt en meedogenloos.

 

Titel, ondertitel en motto

Titel:

Hex klinkt hetzelfde als heks en verwijst ten eerste naar de Wylerheks Katharina, die de hoofdrol speelt in dit verhaal. Hex is ook de naam van het controlecentrum, dat verborgen zit in het oude VVV-kantoor. Hier volgen zeven medewerkers onder leiding van Robert Grim via talloze camera’s nauwkeurig de gangen van de heks. Zij onderhouden ook de Hex-app, waarop de inwoners vermelden waar de heks zich bevindt. Daarnaast zorgen ze ervoor dat de heks niet opvalt bij de buitenstaanders. Zo zetten ze bejaarden om haar heen, of laten haar in een holle nep-draaimolen verdwijnen. Hex wordt ondersteund door de AIVD (de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst).

 

Keuze opdracht (Als schrijver uitleggen aan welke passage ik met het meeste plezier heb gewerkt)

Ik heb met het meeste plezier aan de laatste bladzijden, de apocalypse, gewerkt. Hoe Beek in een mum van tijd veranderde in één grote chaos was heerlijk. De Bekenaren gingen helemaal los tegen elkaar en gedroegen zich als beesten. Elke zin was weer een nieuwe bron van spanning. Begrijp me niet verkeerd, ik ben zeker geen massamoordenaar, maar tijdens het schrijven kon ik mijn fantasie gewoon onophoudelijk blijven uitten. Stefan was volledig bezeten door het idee van zijn oudste zoon Timo tot leven wekken. Hij werd opgeslokt door zijn verdriet en rouw dat hij geen flauw benul meer had waar hij nou precies mee bezig was. Hij heeft het hele dorp opgeofferd voor zijn zoon, het hele dorp inclusief zijn eigen vrouw en jongste zoon. Het is ontzettend interessant om te zien wat voor keuzes mensen maken op de momenten van hun uiterste emoties en wanhoop. Stefan is van het padje af, net zoals alle andere Bekenaren nadat de apocalypse was gestart. Het mooiste vind ik het einde, hoe Stefan de enige overlevende is en vervolgens doodnormaal wakker wordt in zijn eigen huis. Wanneer hij merkt dat er een jongensschaduw voor de deur staat, begint hij met het dichtnaaien van zijn eigen ogen en mond. Dit roept natuurlijk duizenden vragen op bij de lezer; is Stefan de nieuwe heks? Is dit de manier hoe Katharina al die eeuwen geleden de heks was geworden? Is de jongen voor de deur Timo? etc etc. De antwoorden? Die weet ik zelf ook niet. Ik wil dit mysterie bewaren, want dat maakt het verhaal zo goed.