Boek 7

Primaire gegevens

Schrijver: Willem Elsschot

Titel: Villa des Roses

Eerste uitgave: 1913

Inhoud

Het verhaal gaat over een pensioen van Madame Brulot in Parijs. Ze vangt hier kostgangers op. Dan komt er een kamermeisje genaamd Louise.

Zodra zij haar intrede doet gaan alle mannelijke kostgangers achter haar aan. Het is a duidelijk dat Grunewald de meeste kans maakt. Kort daarna pleegt Brizard zelfmoord in de tuin door zichzelf in z'n mond te schieten. Hij wordt te rusten gelegd in de kamer van mevr. Gendron die niets verteld wordt van de dode man. Later biedt Grunewald aan om Brizard op zijn bed te leggen voor de nacht en hij en Louise waken om de beurt over het lijk. Als Louise een paar dagen later naar een vriendin loopt loopt Grunewald met haar mee en ze worden verliefd. Louise is onzeker over de liefde en laat dmv inktvlekken die ze opstuurt naar een waarzegster haar toekomst voorspellen. Haar wordt verteld dat ze een blonde en een donkere man tegenkomt en voor de donkere moet kiezen. Louise wordt gelijk nog onzekerder want Grunewald heeft zowat blond haar. Ze schrijft hem een brief over haar liefde voor hem en of hij haar in de steek zal laten en bezorgt hem op zijn kamer. Grunewald overlegt met Aasgaard wat hij zal doen en daaruit blijkt al zijn twijfel. Toch laat hij Louise denken dat het antwoord 100 % zeker is. Kort erna komt de dag dat ze de naamdag van mevr Dumoulin vieren en er valt iets voor met mevr. Gendron, deze steelt namelijk stiekem 4 sinaasappelen, maar de rest heeft dit in de gaten. Als ze naderhand haar gaan fouilleren en de sinaasappelen vinden zeggen ze om haar nog meer in de maling te nemen, dat ze haar fortuin onder zichzelf en alle kostgangers gaan verdelen. Mevr Gendron gaat kwaad weg en zint op wraak terwijl de rest vrolijk feest verder viert. Mevr de Kerros merkt nog op dat ze misschien maar moeten zeggen dat het een grapje was, maar Meneer Brulot vindt van niet. Dan komt er een brief aan waarin staat dat Martin naar Amerika is vertrokken om geld te verdienen en zijn schuld af te betalen. Het echtpaar Brulot is door het dolle heen, vooral meneer Brulot en deze gooit de twee Poolse vrouwen uit het pension, tenminste dat was de bedoeling, want ze bleven nog een week omdat ze nergens terecht konden zonder geld. Toen werd er een collecte gehouden onder de kostgangers en kregen ze 11 frank. Ondertussen heeft mevr. Gendron nog geen wraak genomen en verzint allerlei plannen. Als ze ziet hoe mevr. Brulot haar aapje Chico liefkoost met allerlei koosnaampjes weet ze wat ze gaat doen: Chico vermoorden als mr. en mevr. Brulot niet in de buurt zijn. Als deze beiden weg zijn en ze Chico alleen op de sofa achter laten aan een ketting, sluipt mevr. Gendron er naartoe, maakt Chico los van de ketting en gooit hem in het vuur, daarna gaat ze weer stil naar haar kamer. Als mevr. Brulot thuiskomt ziet ze de ketting in het vuur en ziet alleen nog een hoopje as wat er van het aapje is overgebleven. Niemand heeft door dat mevr Gendron dit heeft gedaan. Ondertussen komt er een nieuwe engelse gast naar het pension, mevrouw Wimhurst. Aangezien Grunewald de enige is die engels kan begeleid hij haar, maar al snel krijgt hij door dat het pension beneden haar stand is en biedt haar aan om een nieuw onderkomen te vinden. 

Hij vindt de vrouw, die met haar baby en meid was gekomen, wel knap. Langzamerhand begint hij haar leuker te vinden en als zij hem uitnodigt op bezoek te komen koopt hij gelijk een nieuw pak, terwijl hij dat normaal nooit deed. Ook blijkt opeens dat Louise zwanger is, maar ze vertelt niets tegen Grunewald. Ze probeert allemaal middeltjes voor abortus en als ze bij een soort kwakzalverige mevrouw (Charles) die haar nog 5 keer laat terugkomen, dan is de foetus dood (zo blijkt later). Grunewald bezoekt Louise die erg ziek ervan is en gooit daarna het pakketjes met de foetus weg. Niet veel later kondigt Grunewald aan dat hij terug gaat naar Breslau, z'n vaderland en naar z'n familie, maar eigenlijk zit hij een kwartier af van de Villa des Roses en verblijft in een ander pension, omdat hij wat met mevr. Wimhurst heeft, die veel knapper is dan de dienstmeid Louise. Louise stuurt veel brieven naar zijn adres in Breslau, die allemaal doorgestuurd worden naar zijn pension, maar hij reageert er niet op. Louise stuurt een laatste wanhoopsbrief met al haar gevoelens erin, want het pension wordt afgesbroken en verkocht, omdat de eigenaar dood is. Als ze dan weer geen reactie krijgt gaat ze naar haar eigen dorp terug, waar ze zich toch het meeste thuis voelt. 

Compositie en tijdsverloop

Het verhaal wordt grotendeels chronologisch verteld. De vertelde tijd is ongeveer twee jaar. De verteltijd is overeenkomstig het aantal pagina's van het boek. Het verhaal speelt zich af aan het begin van de twintigste eeuw, maar andere concrete tijdsaanduidingen ontbreken. Er staan enkele vooruitwijzingen in de roman, die is geschreven in de verleden tijd. Zo voorspelt de verteller de tragische afloop van de liefde tussen Louise en Grünewald. De gebeurtenissen vinden plaats in Parijs. Het pension is gelegen aan de Rue d'Armaillé, een werkelijk bestaande straat. Verder staan er in het boek geen concrete verwijzingen naar de omgeving, de Villa had eigenlijk overal kunnen staan.

Het ontbreken van concrete tijd- en ruimte-aanwijzingen ondersteunt de thematiek van het verhaal: berekening en bedrog zijn van alle plaatsen en tijden.

Ruimte

Het verhaal speelt zich grotendeels af in de Villa des Roses.

De wijze van vertellen

Villa des Roses is een auctorieel verhaal. De verteller weet wat alle romanpersonages denken en voelen en ordent het verloop van de gebeurtenissen. Een heel enkele keer raakt de verteller betrokken: hij geeft op die plaatsen een gevoelsmatig of wereldbeschouwelijk commentaar op de romanpersonages. De brieven van Louise en de brief van Brizard staan in de ikvorm. Na de introducerende hoofdstukken wordt het verhaal regelmatig afgewisseld door de directe dialoog, die in overeenstemming is met de karakters van de personages.

Thema

Bedrog

Personages

Elk personage vervult in het pensionleven een eigen rol. De belangrijkste rollen zijn weggelegd voor de twee hoofdpersonen in het liefdesverhaal, Louise en Grünewald, en het echtpaar Brulot, waarvan Madame meer op de voorgrond treedt dan haar echtgenoot.

Louise is een 26-jarige weduwe uit het dorpje Chevreuse ten zuiden van Parijs en het nieuwe kamermeisje in de Villa. Ze is een hard werkende, oprechte maar naïeve vrouw, die liefheeft zonder bijbedoelingen en gelooft in oprechte trouw. Aan het einde van de roman is zij psychisch gebroken door het gedrag van Grünewald.

Richard Grünewald is een uit Breslau afkomstige Duitser, zonder respect voor conventies, etiquette en moraal. Hij misbruikt Louise voor zijn eigen behoefte aan seks. Zijn berekenende karakter vertoont grote overeenkomsten met dat van Madame Brulot.

Ook zij is alleen uit op, financieel, eigenbelang en neemt het als pensionhoudster niet nauw met haar plichten tegenover haar gasten. Zo is Madame Gendron voor haar alleen interessant vanwege het hoge kostgeld dat ze betaalt want de extra zorg laat Madame Brulot achterwege. Het is Louise die Madame Gendron probeert te geven wat haar toekomt.

De overige personages zijn psychologisch minder uitgewerkt. Dat betekent niet dat ze niet van belang zijn. Integendeel, de verteller karakteriseert ze scherp en soms gedetailleerd, zodat de manier van met elkaar omgaan in het pension steeds duidelijker wordt. De kindse Madame Gendron, de koele Noor Aasgaard, de mislukte zakenman Martin, de zwaarmoedige architect Brizard en de anderen hebben hun eigen (on)hebbelijkheden en bepalen gezamenlijk de leefregels en de sfeer in het pension. De verteller geeft een negatief beeld van deze kleine leefgemeenschap. Op een hoger niveau dringt een vergelijking met de realiteit van de moderne samenleving aan het begin van de twintigste eeuw zich op. Het is de kleine burgerij, de maatschappelijke stand die zijn heil zoekt in schijnmoraal en grijpgierig eigenbelang die in Villa des Roses op microniveau aan de kaak wordt gesteld.

Titel, ondertitel en motto

Aan het verhaal gaat een opdracht vooraf. Het boek is opgedragen aan Anna Christina van der Tak, 'mijn trouwe vriendin'. In de tijd dat Elsschot in Rotterdam woont en werkt als chef-correspondent bij de firma Gusto, een scheepswerf in Schiedam, heeft hij een oudere collega, Anna Christina van der Tak. Zij spoort hem aan tot het schrijven van zijn memoires over een familiepension in Parijs, waar hij ongeveer een jaar heeft gewoond. Elsschot legt aan haar de kopij voor.

Het veertiende hoofdstuk opent met een motto. Het is een citaat van Villiers de L'Isle-Adam en heeft betrekking op het onderwerp van het hoofdstuk: de onzekere situatie waarin de Poolse vrouwen verkeren.

De titel Villa des Roses speelt op twee manieren in op de thematiek van het boek. Enerzijds doet de titel verwachten dat de Villa een bloeiende (rozen)tuin bezit. De Villa blijkt wel een tuin te hebben, maar er is niemand die daar nog voor zorgt, 'zodat alle rozen en andere bloemen reeds lang tot het verleden behoorden'. Anderzijds refereert de titel aan het bekende cliché van rozen en (echte) liefde. Maar ook dat blijkt misleidend, want de Villa is de plaats waar Louise in de liefde wordt bedrogen. Zelfs de titel is bedrieglijk, maar hier is het de lezer die door de verteller bedrogen wordt. De titel is een eerste aanwijzing voor de interpretatie van het boek.

Keuze opdracht (fragment herschrijven naar een andere tijd)